Showing posts with label critical poetics. Show all posts
Showing posts with label critical poetics. Show all posts

Daton iti anak, 4

“He could not explain it all in just one sitting. He thought he needed to explain it in a way our son can take … as to why he is still locked up and why he is enduring life in detention,” Myla, Cabochan’s wife, said in an interview with the Inquirer, in L. Uy, "Magdalo soldier explains cause to son", Inquirer, Dec. 24, 2008


Kasano nga usigem

ti dangadang

babaen ti jurado

dagiti agparsiak

a katay no ti ulbod

ket saan nga iti libro 

nga agindeg

no di ket kadagiti paulo

ti damag iti agpatnag

a panagbuniag

iti batibat?


Alusiisen la ketdi ti rikna

a kastoy kas iti rikna

a nagal-alusan 

ti nangabaruanan nga ayat.


Basaek ti umuna a panid

ti palawag ket agtundaak

iti innem a tawen

a panagsapsapul ti ubing

iti ama iti kaadalman 

ti lenned nga agpatnag.


Mababalawko kadi

ti ubing nga iti saklot

nagar-arapaap iti kabakabalio

wenno mapanen

wenno pannakaiwallages

iti angin tapno kalpasanna

ket sippawen nga idaton

iti daga dagiti gubatgubat

nga ay-ayam ti ubing?


Awan sulnit a sirmata

kadagitoy a nagkurangan.


Kasano nga ibagam

iti putot nga adda 

dagiti sabali a putot

kadagiti gumawgawawa

a sellang: dagiti alipato,

kas pagarigan nga agnagan

iti demokrasia a di met 

karuprupa dagiti mailasin

a kaibaan?


Kasano nga ipanmo 

a kas muhon ti nagkurangan

ti nagtakderan dagiti adigi

ti balay ti ili a no awagam

ket wayawaya

no ti biroken ti ubing

ket ti ullaw a marismarisan,

patayyekenna daytoy a 

sirerennek iti taltalon ti Bicutan

iti sango dagiti karsel

iti labes dagiti waya a siitsiitan

tapno iti asul a law-ang

dagiti naparagsit nga ulep

nga iti narayray nga init

agsalakan, sadiay, sadiay

a mapnek iti buya

ti mapuruto nga agila

a ti ipusna ket superman?


Itedmo ti libro

a kadagiti rabii a maktang

ti isip ket inkur-it

iti nalamiis a pagunnatan.


Dagiti balikas daytoy 

ket impusuak ti bulkan

iti barukong, ammok,

paggaammok unay.


Ngem dika koma

dumdumlao, lakayko

a gerero iti sumuno

a maduktalam: addanto

dagiti agkakabsat nga ulimek

iti nagbaetan. 


Ngem ditanto a mangrugi

ti sao a saan a sinsinan.


Nangina ti sao

iti bibig ti putot

ti nakawayawaya a pagilian.


A. Solver Agcaoili
Hon, HI/Dec. 27/08

 

Daton iti anak, 2

“I believe every father would like to be a hero to his son. It was once my dream. Now, I had to let go of that dream, for I wish I could be someone better,” former Navy Lt. Manuel Cabochan wrote in his book. J. Uy, "Magdalo solder explains cause to son," Inquirer, 12/24/08


Iti isip dagiti manakem 

ti rugi ti kappia a rugi 

met laeng dagiti sanaang,

gerero ti ili ken sirmatami.


Saan a kadagiti kari 

nga aggubuay iti bibig ti ari 

wenno iti pus-ong ti aribai 

wenno iti mangtagtagikua 

iti pulbura a pangipatli

kadagiti sansaning-i.


Naridam dagiti murmuray

kadagiti agkabannuag a rugso

nga ikot ti parmata, iti isipmo

kas iti imeng ti nalamiis a selda.


Rehas a landok ti bilangem

kadagiti paskua, iti man

pannakaiyanak wenno

iti panagungar.


Ditanto met laeng, 

iti naulpit a pannusa ti uppat

a diding

iti makaalino a pannakaigirad

ti ngipen iti pingping ti rabiim:

ditanto met laeng ti sariugma 

ti sipnget iti lawag 

dagiti maudatal a panunot 

a kadagiti umili nga agpaarayat,

rayray ti lawag iti nasipnget 

a mutektek ti bannuar nga adi a sika

ta sika, iti soltero a saliwanwan

dagiti nakapupok a nakem,

sika ti pamkuatan ti pasublien

a pagilian ti pusotayo nga umis-isem. 


Itedmo ti libro iti anak

nga itan ket anak ti ili.


Dimo lagidawen ti dina 

pannakaawat iti kasasaad

ti pananghusgana kenka

a saanka a superman nga ama:

kenka dagiti sibibiag a rason

no apay a ti init ket agsapul 

iti bannawag.


Yawatmo ti libro dagiti tagainep

nga idatonmo kenkuana

nga idatonmo met laeng

para kadagiti amin nga annak.


Iti bartolina dagiti mapuyat

a ridep, iti aglatlati a kandado

ti pupokan dagiti gera a pudno

sadiayto a makita ti anak

ti anag ti pannakigasanggasat.


A. Solver Agcaoili

Hon, HI/Dec 26/08 

 



Ti Rugi ti Pluma nga Agsaksi

Agis-istaring, 
kuna ti chat box. 

Agis-istaring dagitoy
a mannurat nga iti dudungsa
ket namak pay nga iyalat
ti verso a balitungeg
a ti kudit datdatlag. 

Sadinno aya ti rugi 
ti matalek a pluma nga agsaksi 
iti leddaang ti aribai, musa
iti Ilokano a biag

a saan nga iti panagbirok 
iti nalimbong a palakpak
dagiti ing-ingungoten a kakabsat
isuda nga agsubalit iti sipsipat
iti bangbangir nga isem ti darikmat?

Maysa a profeta 
ti mannurat, patgen a manakem
a mannurat.

Maysa a rebelde 
ti mannaniw, patgen 
a manakem
a mannaniw

profeta ken rebelde 
a ti isip nasimbeng 
kadagiti amin a gagem, 
kas iti bukod a saem 
nga iti ulimek aglemmeng
saanna nga irakurak 
ti kinadatdatlag
dagiti versikulo ti panagayat
iti pluma kas iti papel 
a sairo ti lasag 
nga agbirbirok
iti mayepyep a linabag.  


Saan a ti pluma ket panandi 
kadagiti di tagtagiur-urayen 
a kaltaang 
iti agluloken nga utek, 

wenno ti sentido nga ubbaw, 
kas kadagiti sarita
nga ibaratilio ti tabbaaw

iti man panagtutungtong
wenno iti nalaes a katay.

Saan a panagistaring 
ti rukod dagiti amin 
a makapagungar a meditasion 
ti di mabaldado a balikas 

a kasilpo ti nainkalintegan a biag,

di mangdusdusa nga anges, 

panagimtuod a pangwada iti akikid
a desdes ti utek, 

panagikasaba a sitatalna

iti promesa ni takneng
laing ken sayaat iti umuna 
a linia a manakem

saan 
nga iti panagbarayuboy
kadagiti pamilawan 
iti aweng a nasam-it
wenno timek a babassit 
numan pay adun 
ti pakapilawan 
iti merkado publiko 
ti binnilangan 
iti nagapuanan.

Ti adipen ti pudno a daniw 
aramidenna a piho 
dagiti saning-i ti ili, 

idokumentona 
dagiti amin a trahedia
nga iti pakasaritaan 
ket daytoy 
ti il-ilalaen a tagibi

saan 
nga iti panangitag-ay 
iti bukod a kopita a balitok
ti ammo 
wenno ti panangiyukkor 
iti tanso a medalia 
a sagut ti pagayam a katok
no di ket panagtestigo 
a ti mapadara a sao
iti kada linia a gumawgawa
iti kinalinteg dagiti aldaw
iti kinasimbeng dagiti panirigan
iti kinaapagisu ti naimbag a gasat

daytoy, 
daytoy ti makaispal 
kadatayo kadagiti amin 
a dagensentayo,

datayo a mannurat 
nga insarua ti biag
naisinggalot iti drama 
ti lugar ken panawen iti Ilokos
dagiti taga-Ilokos
tapno makasursurotayo 
kadagiti makaispal
a pangngarig kadagiti malaglagip
a kinelleng, bambantay, turturod
kadagiti paratong ken lusod
dagiti ayat nga agpaspasugnod

daytoy, 
daytoy, iti dara 
dagiti linabag
a mairugi ti ritual ti panagsublisubli
tapno manen ken manen 
sumuknal kadagiti templo ti puli:
iti lengguahe, kas pagarigan
a balay dagiti agas a kasamayan
ti kararua a no dadduma 
ken agpampamayan

ti panagugas 
iti atiddog 
a dila nga uray iti ballasiw-taaw
ken magtengna dagiti dalluyon
makirinnapukrapok kadagiti allon
tapno kadagiti damag ket sadiay
ti il-ilalaan a sabidong

ti panangballaag 
iti sidingan 
a bibig

ti panangikipas 
iti kusit dagiti in-inauna

iti man narugitan a dakulap
iti man nauringan 
a versikulo ti panagarida
dagiti mannaniw a rapas
dagiti mannarita a di agkupas
dagiti sumasalaysay 
a di met makapudno
dagiti mannanao nga agbiag

iti pamarpardaya 
dagiti pammadayaw
dagiti atanud iti pluma 
ken pirak
dagiti amin nga iti pakasaritaan
ket husgana 
di mainsasaanan.

Matda nga agsisisiim ti bileg
ti pakasaritaan kadagiti maiwekwek
a sarita, maiduyok 
iti puso ti daniw
ti mannurat kadagiti nasantuan 
nga iliw

iti man panagpanpanurnor iti dana
ti pannubbot
iti man panagbirbirok
kadagiti naganas a balikas
a ti kaasina ket agsisimbalud. 

Saan 
nga iti panangitag-ay iti ammo
iti nagapuanan agpayso man 
wenno bunga ti nakaitudingan

saan 
nga iti panangirakurak iti laing, 
uray no ibaga kas evanghelio 
ti ngiwatan a martin
wenno ti saosao a loro
a no agkararag ket agdepped
ti madalanan ti angin

saan nga iti panangideklara
nga uray no sumagmamanokayo
ngem nasisiglat ta agistaringkayo amin,
saan, saan a dita ti pamkuatan
ti kanibusanan ti pang-aw ti palso
a daniw nga arindaniw.

Rugi daytoy ti mannurat a tabbaaw:
kukuayo amin a galad
amin a panungpalan dagiti pannubad 
dagiti agkikinnamala a masakbayan 
dagiti paulo ti daniw a magatadan.

Ti makaispal kadatayo 
manipud iti rehas dagiti balikas 
a makaisagut wayawaya
ket ti panangidaniw
iti pudno rikna ni agay-ayat iti ili
iti sagrado a pagsasao dayta nga ili, 
daraan daytoy kadagiti linabag
iti meditasion a sukal 
dagiti sairo ken kaibaan
a permanente a residente iti rinuker
a panagisawang. 

Saan 
nga iti panagbilang dagiti naisurat 
iti panid dagiti naimpagayaman 
a palakpak,
nabayadan man dagitoy
wenno pangsulnit 
iti kalanglanga ti imbag.

Iti panagimutektek, 
sadiay ti anag ti sao 

a mangitunda kadatayo iti law-ang 
tapno kadagiti nalidem 

nga ulep ket sawaren 
ti di agpatingga a lawag

iti saklot ti agpatnag
a no agisem ket agkusilap

tapno kadagiti misterio 
ti panaginnala ti init ken bulan

ken dagiti samiweng 
manipud iti angin maitibnok 

kadagiti makaalay-ay
iti rikna nga ayat

manipud iti makapabang-ar met
a balikas.

Agis-istaring, 
kuna ti chat box.

Maibasar ti aramid 
iti agnanayon a biag 
ti sipupudno a sinurat 
iti leksion ni pintas
nga ipasngay 
ti nakaal-alikaka
a balikas. 

A Solver Agcaoili
Hon, HI/Dec 24/08 

 

Ti Maikatlo a Mea Culpa

Manila, Philippines--For saying sorry, former President Corazon Aquino reaped the whirlwind. M. L. ubac, "Aquino 'sorry' sparks outrage", Inquirer, 12/24/08

Patigmaan daytoy kenka:

agbabawika, kas kadagiti amin
a sutil iti daga. 

Ibagam ti am-amangaw
a dispensar kas iti parparawpaw
a katawa, ubbaw nga aglansad
iti barukong ngem tumayok 
nga agpaisalakan iti nakapresio 
a tallaong. 

Pangpullat kadi daytoy 
kadagiti umuna nga ulimek
no agkikita dagiti nangat-attit
kadagiti makipagili a babassit?

Kasano, kunam, kasano 
ti mangted iti sinsero a patiray-ok
iti babai a merkader iti buyok
a no agmaniobra iti dirangot 
ket namak pay 
a panagsay-op: 

manipud iti altar 
ti nangisit a madonna
agingga iti pasilio dagiti kama 
ti matrimonio a di panagasawa
manipud iti naminaan 
a hardin ti palasio
agingga kadagiti kukulay-ongan 
ti balasador nga esposo? 

Ibagam ti babawi
iti mannanakaw nga iti rehas
ket di pulos nakasursuro 
iti panagbabawi.

Nalipatam kadin dagiti rabii ken aldaw
dagiti bigat ken agmatuon
dagiti linnaaw a kadagiti rusok
ken lulunan, sadiay, sadiayda a nagindeg
tapno laeng kadagiti kalsada
ket urayenmi ti ayuda ti darudar?

Nalipatam kadin dagiti kari 
kadagiti dagiti kanion ken rosas ken rosario
ti eukaristia ti panangpisi iti tinapay
ken panangtilmon iti katay
tapno laeng mapasubli ti aaangsan
tapno maidir-imi dagiti sainnek
dagiti pimmusay tapno dakami
maisuratmi ti kayat a sawen 
ti makipagrikna
a wagayway? 

Saan ta awanka kadagiti butengmi.
 
Saan ta awanka kadagiti pannakigasanggasatmi.

Awanka
kadagiti kanito a ti laeng bendision
ti marka demonio
ti bubon dagiti regta: 

ti panangiluges
ti anghel iti sairo

ti dapanmi kadagiti amin a suitik
ti dapanmi kadagit amin nga arsab
ti dapanmi kadagiti amin a balangkantis

ti imami kadagiti amin a mananggundaway:
iti rupa, iti teltel, iti pispis
ti imami kadagiti amin a mangikari
iti bannawag iti kaadalman ti rabii
a panagbilang iti sakosako a pirak

kasukat dagiti ibit dagiti annak
a no mammigat ket pangngaldaw

ti panangiyawatmi kenka 
iti balitok a bandehado
ti bileg nga isu met laeng 
a balitok a bandehado
ti panangisawangmo ita 
iti dispensa.

Igawidmo koma ti dila, presidente
dagiti sanaang iti mabisbisinan nga aldawmi
a ngem ta nairteng dagiti pammabalaw
kadakami: saan a kardinal wenno obispo
ti mangmisa kadakami
no agipumponkami kadagiti bangkay
dagiti darepdep ti ili.  

Intedmi ti dayaw iti babai
kas iti panangitedmi kenka:
awan dua a sao, 
mayat ti papangresanmi. 

Insaldami dagiti aldaw
kas iti kayaw ti buteng nga agampagaw
kadagiti kalapawmi
kadagiti dakulapmi a mawaw
iti bales ken sayaat ken dung-aw
iti lua kas iti napudot a tinapay. 

Erap resign! Erap resign! kinunanami
Erap resign! Erap resign! inkararagmi
Erap resign! Erap resign! impakaasimi
iti senado dagiti dagensenmi
ngem sulpeng dagiti di manangngaasi.

Ania koma nga aramid
ti pangontrami iti witwit ti tamudom
sika a donia dagiti di mamingga 
a pananglanglanggong

sika a donia dagiti dakulap nga agkapuyo
kas iti panagkalio ti utekmi?

Di masinunuo no sadinno a disso
ti nangibatiam iti asi kadakami.

Iti banarbar ti bosesmi ket ti panaganikki
iti palek ti batuta iti duri
iti biag a maidasay iti sango dagiti padi
iti narugit nga aripit dagiti pannakaipatli
iti maut-utoyanen a rangtay ti Chino Roces a saksi:

saksi dagiti amin a gulib
a ti naganda ket panagayat iti ili 

dagiti amin a panagkurimes 
kadagiti karimi iti agmamayo a dulang
a ti naganda ket panagayat iti ili

dagiti amin nga agbrakadabra
iti Malakaniang kadagiti disoras a panagabuso
a ti naganda ket panagayat iti ili.

Dinamagmo kadi, presidente dagiti amarilio
a gagem, dadaulo dagitoy a panagbabawi

dinamagmo kadi, dinamagmo kadi 

no dagiti tamudo dagiti pagayam
mararaem iti ay-ayam dagiti buklaw
ket mangitudtudo iti tengngat' aldaw
mangisursuro iti panagangtab
tapno iti panagkuyakoy ket ti panagtig-ab?

Dinamagmo kadi 

dinamagmo kadi, dinamagmo kadi
iti senado ti kinaawan linteg

iti konggreso ti panagkumaw
a kabuligna ti panagsursuro a panangkurikor
iti langilangit tapno masursurot' panagbakkuar

tapno manen, manen ken manen,
mangipauneg kadagiti linteg
kadagiti malamut a karbengan dagiti awanan

tapno manen ken manen
mariing ti aarriekan 
marring dagiti selula ti kinaarsab 
tapno sadiay, iti nakatanggaya a ngiwat
sadiay, sadiay 
iti udina masursuro manen ti agbakkuar

tapno manen ken manen ken manen
masunotan ti agipapel iti uray la nga
santo manen punnuen ti karakara

tapno manen ken manen ken manen
masunotan ti agbakkuar.

Sa ita, kunaem, dispensa me, 
mi presidente honorable elegante a torpe

iti awanan bain a panagbibinnalse,
sala a tinawid manipud 
ti duogan a kinaawanan-bain
a no mangikipas ket di mangilin.

Sa ita daytoy a dispensar,
panangirugi iti balabalaen a panagulaw.
Maysa nga allawig daytoy a pammakawan:
kukuami nga umili ti mamakawan. 

Saan a sika ti mangted iti pakunsuelo:
dakami ti nagpautang iti naimbag a nakem
dakami ti mangikaasi iti sursuruenna a saem.

A Solver Agcaoili
Hon, HI/Dec 23/08