Escuadron de la Muerte, 4

Kailak unay ida a dua. Agdardara ti pusok iti saem. Nauneg ti ladingitko. Ti 

ipapanawda ket nagrigat a daeren. Agmaymaysaak. Lilian de Vera, iti pannakapapatay ni Jun a kaingungotna ken ni Lia, ti ubing nga anakda, iti ima dagiti pulis idi Disiembre 2008. Manipud iti email nga agpulpuligos, Abril 12, 2009, Domingo Gloria

Patgek a Lilian de Vera:

Ti nagan ni Jun de Vera ken maipanggep

iti kinapudno. Ti Vera ket apiliedo

a mangkumkumpleto kadagiti proposision

a baliksentayo tapno ipeksa dagitoy 

a kawawtayo dagiti kinakalawakaw 

nga im-impentayo iti puso. 

Kasta met ken Lia, ti patpatgen nga anak

nga anak iti nasam-it ken agsarsarsimaddeng

a katawa ken dagiti naragsak a kari 

ti panagiyalikaka 

no ti buok ket aminen ket uban

no dagiti tumeng ket didan mabaelan

dagiti babantot dagiti tawen. 

Ti nagan a Vera ket agtalinaed

iti ama ti anak nga ubing

iti anak ti ama  a napadso

dua a palagip iti kaudian

no ania ti kita ti justisia

iti pagilian a kabukbukodan:

dagiti bagida ket binuttabuttawan dagiti bala 

nabulsek iti pudot iti tropikal nga ili

ket ngarud, kas kadagiti kaliado a bagbagitayo

a di makita kadagiti sumagmamano a darikmat

iti maysa a Disiembre a kas ita

ket panawen dagiti leddaang a kakaruan

no ti kabaelan laeng ket dumawat iti kaasi

agpukkaw iti laksid iti maramaniak 

a panagbusi dagiti paltog

paputoken tapno idawat ti pannakaisardeng

ti pannakapapatay dagiti tagtagainep. 

Agpadakayo a mabendisionan koma, ibagam,

Lilian, ibagam iti bukod a panagulimek  

iti panagmattider 

ti balikas ket mapukaw iti lubong

iti panangarakup kadagiti bangkay a nalamiis

nabunubonan iti daytoy a burburtia 

ti di nainrebbengan a panawen ti ipupusay

uray no kasaom ida iti ulimek

iti dayta di maiyebkas a saibbek  

a dagiti laeng babbai ti makaammo

dagiti babbai nga assawa ken in-inna

dagiti babbai a mangidatdaton 

kadagiti estoria a makaited laing

iti daytoy a daga, daytoy daraan a daga 

a mangmangted kadatayo kadagiti kaultimuan

a pagbutbutngan

a ditay kabaelan nga ilawlawag, saan ita,

saan kadagitoy a bulbulan

a matimud ti aweng ti idadateng

ti kansion ken misterio. 

Kunaenmi iti esposo:

Ti esposa ket iti Simbaan ti Nazareno

nga adda iti nangisit a tao-dios, milagroso a makuna

agmulmulengleng kadagiti nautoyan a ruprupa 

mulmulenglenganna ti sapata ti asawa

a kanayon a dumiklawit iti mansayagmo

taripatuennaka iti pannakatay

sagiden ti agledleddaang a diar

a dina met masagid

ken agkanna dagiti nangisit a saka a marmol

dagiti dadduma ket maminribudan nga immagek

sakbay ti batang ti asawam a tumakder 

manipud kadagiti pilko a tumeng.  

Ania daytoy a naigamer

iti dayta a pammati, iti asawam,

ken ti pannakasapul kadagiti kararag

ken dayta panagpakaasi iti grasia

iti grasia a bugbugtong laeng?

Ipasimudaag ti report ti maipapan

iti panagkikinnalub dagiti ulbod a mammapatay

dagiti aramidda 

ket am-ammotayo

mabalin dagitoy nga aginaldaw 

nga is-istoriatayo. 

Isuda, dagiti pulis a ti rebbengda

ket salaknibandatayo

a dagiti biagda ket sustenirantayo

a dagiti mangisakit nga ima ket isakittayo

tapno iti kasta ket agtultuloyda

a mangiyadayo kadagiti iti peggad

iti panangikarida kadakayo

kadagiti kabaelantayo a mangted iti pammakawan

ti gandattayo a manglipat

ngem daan dagitoy 

a singin a panangitumba!

Kasano a malipatanmi no di ket

maarakattotkami, makapungtot, agleddaang

gapu ta iti panagkarkararagmo, Lilian,

pinagfiestaanda met ti inosente a bagi

ni Lia, ti anakmo kadagiti ubbing unay nga edadna

a ti katawana ket ti grasia ti inana,  

ti grasiam a nasam-it, nakasamsam-it?

Kasano a malipatanmi

no di ketdi makigubal, makidangadang

kontra iti daytoy a kinatuso nga awaganmi

iti linteg ti kabakiran 

wenno ti panaglangan daytoy

kadagiti ima dagiti uniformado nga agpappapatay,

isuda a mangitalek kadagiti balabala 

dagiti umuna a rag-otayo 

kadagiti temporario a plano

ti istruktura ti marismarisan a ragsaktayo?

Saan, ti kasungani ti adda kenka:

ti uni dagiti bala a mangdamdamgis

ken ti pannakakusbo ni Jun iti daradara a daga

ken ti pannakapadso ni Lia iti natadtad ti bala

a barukong ti amana

a dagiti angesda ket agkammayet nga agmaymaysa

iti dayta a maudi a ritual ti komunion,

maysa nga ima iti rupa ti balasangna,

ti maysa pay nga ima kadagiti bibig ti ubing

a mangpaspasardeng kenkuana,

itantanamitimna kenkuana 

ti maipapan iti langit

nga adda laeng iti asideg,

ti langit a papananda a dua

ti langit nga ita ket awanka

sika, Lilia, kadagiti dakes unay a darepdepmi,

iti nabayag, nakabaybayagen a panawen 

ngem saan iti daytoy a panawen ti panakigubal

saan nga ita a karrugi pay laeng ti rinnikiar

saan nga ita a daytoy nga awag ti panagbantay

kontra kadagiti mangiyal-alikaka kadatayo

ket maysa nga awag a masapul nga aramiden

iti kaudiananna. 

Ibagam a sursuruem ti agbiag

nga awanda iti denna: 

aramidem, pangngaasim ta aramidem. 

Ammo dagiti tumengmo ti sukog 

dagiti buteng ken lua ken pammati,

ti bagim ammona no ania ti kinaimbag

nupay ti panagleddaang

ti mangpalinaed kenka

a siririing. 

Ipatulodmi kenka dagiti kararag:

ammo ti angin ti pagturonganna

ti espiritu ti init ket dumanon

kenka tapno iti darang ti init 

ket ti pul-oy

ket makitamto ni Jun ken Lia iti maminggasut

iti balligi a matagikua. 

Ngarud, mapanka a kadua ti init, 

mapanka a balon ti bendision

ti simmagaysay a bulan

ket iti silnag daytoy

awagam ni Jun ken Lia

kadakuada nga ibaga 

nga iti dana ket surotenda ti dalan

dagiti anghel ti lawag,

ti maysa a maudi a lawag.  

A Solver Agcaoili

Hon, HI/Apr 17/09

   

Bullets for a husband and daughter

I miss both of them so much. My heart bleeds in pain. My sorrow is deep. Their loss is too much too bear. I am alone. Lilian de Vera, on the death of her husband Jun and young daughter, Lia, in the hands of policemen. From an email that is going around, April 12, 2009, Easter Sunday

Dear Lilian de Vera:

Jun de Vera's name is about truth.

Vera is a last name that completes

the sentences we utter to word our lack

the vacuities we keep deep in our heart. 

It is also Lia's, your darling daughter

of sweet lingering laughter 

and of joyful promises of care

when your hair is white

and you knees can no longer carry

the weight of your years.

The Vera name remains those 

of her father and his daughter

the two the recent reminders

of  what justice is in our land,

their bodies riddled with bullets 

blinded in the heat of the tropical homeland

and so like our callused selves do not see

at a time, in a December like this one,

is a season of sad extremes

when all you can have is to beg for mercy

shout amidst the maniacal zing of guns

shot to please stop the murder of our dreams.

You both could have been blessed, you say,

Lilian, say it in your silence even 

as you stand by, your word lost in the world

as you embrace their cold bodies 

riddled with this puzzle of untimely death

even as you speak with them in the silence

of that unspeakable grief only women know

women who are wives and mothers

women who are offerers of stories that heal

our land, this bloodied land 

that gives us all these ultimate horrors

we cannot define, not now, in these months

that we hear of the advent of song and mystery.

We say to your husband:

Your wife was there in the Church of Nazarene

the black man-god, miraculous as he is

staring at all the tired faces 

staring at your wife's vow to keep coming

in his wake, tend to your death

touch your sorrowing countenance

she cannot reach 

and kiss your marble of black feet

some have kissed a thousand times

before her turn to stand up 

from bended knees. 

What was it that came into 

that belief, hers, and the need for prayers

and that begging for grace

just one more grace?

The report says of the complicity

of lying killers whose deeds are familiar

they could be our country's daily stories.

It was them, the police people

whose jobs we keep

whose lives we sustain

whose protecting hands we protect

so they can keep going with their business

of assuring us of our capacities to forgive

our desire to forget

but not these twin murders!

How could we forget except

to be rattled, pissed, come to griefs

when while you prayed, Lilian,

they preyed upon the innocent body

of Lia your daughter in her young years

her laughter your mother's grace, 

your sweet, sweet grace?

How could we forget except to 

fight back, fight this impunity we call

a jungle's law or its lack in the hands

of uniformed killers, them to whom we entrust

the outlines of our first joys 

the temporary sketches of our dreams

the structure of our colorful happiness?

No, you have got the opposite:

the ping of bullets whizzing by

and felling Jun to the bloodied ground

and felling Lia to his pierced body

their breath coming together

in that last rite of communion, one hand

on her face, his other hand on her lips

ssshh-ing her, telling her heaven

is just near, the heaven they will go to

the heaven you will be absent

you, Lilia of our nightmares,

in a long, long time yet

not when this fight has just begun

not when this call for vigilance

against those who protect us

is one call we have to do at last.

You say you will learn to live

without them: please do.

Your knees know the shape 

of fears and tears and faith,

your body knows what goodness

is even as your mourning

is what will keep you awake.

We send you our prayers:

the wind knows where to go

the spirit of the sun will reach

you so that with the warm

of the sun and the breeze

you will see Jun and Lia a hundredfold

in the victory you will behold.

Go with the sun, then,

go with the blessing of the crescent

moon and under its light

call out to Jun and Lia

and tell them to go the way of angels

of the light, the one final light. 

A Solver Agcaoili

Hon, HI/Apr 13/09