Panagalana ti Rikna iti Adayo

Dimo magawidan ti maab-abbed a rikna.

Kuna ti mannaniw a dina masbaalan
Amin a dagensen, kas ti awit ti busel
Iti pannakisinnanggolna iti angin ti bagiw.

Ngem ita, ditoy adayo, bilangem
Amin nga addang a mapan iti barukong,
Dagiti agkamang kadagiti purgatorio
Nga adda iti nagukraden a sabong,
Ita nga aldaw, ita a darikmat
Ti umad-adanin a panagrururos.

Mariknam dagiti kanito ti kinaestranghero
Kadagiti linia iti agledleddaang nga eropuerto.

Sika iti pilapila dagiti turista:
Babelda dagiti sao, kas balikas
Ti al-alidukdoken a rusok,
Sika iti nagtallikud nga anak ti daga,
Isuda nga umay tapno lumidok
Iti arak ti lang-ay a di met wayawaya.

Isuda iti kaatiddogan a pila:
Dagitoy dagiti kailian idi.

Isuda dagiti agaw-awid a rikna
Mapan agapon, umay umapon
Kadagiti templo ti nakem a bumakasion
Iti mamimbiit tapno iti bulbuloden
A tiempo ket ti panagriing
Iti parbangon a mangikasaba
A rumbeng laeng ti panagtalappuagaw
Kadagiti disierto tapno sadiay
Iti kapanagan dagiti babantot
Ket ti panagbirok iti singin ti sagot.


Ngem sika, iti katengngaan dagiti balikas,
Kukuam ti agalana nga iliw nga iti maleta
Ket sadiay nga imbaul
Tapno kadagiti tatak ti pasaporte
Ket dida masursuro ti gumarut.


Hon, HI
Agosto 26, 2011

Ukkuag

Samira dagiti oras.

Awan panawen a pinerdim
Tapno agperdika iti panawen
A koma ket nailatang para kadakami
A sangsangailim.


Ipatom a tagikukuam dagiti pitik
Ti aldaw ngem adda aldaw
Iti kada pitik ti nakem a sudakem.

Pagayam, kunam kaniak.

Ngem pagayammo a dadaelem
Tapno ti korona nga iputongmo
Iti ulom ket kukuam laeng, sika
Nga iti agkabsat a darikmat

Ket lansetaka iti kanito
Ti maat-atangan a mangyaw-awan.

Sika dayta, babai iti ukkuag.

Sika ti kasingin ti kumaw

Ti agabalbalay iti mannibrong
Tapno iti kada pammutbuteng
Ket ti agraraay a panagkumbawami

Kenka, babai nga agindadaniw
Iti verso nga Ilokano a verso a naiyaw-awan.

Dua a tawen ken adu a sennaay.

Dua a tawen ken adu pay a pannakapaay.

Dua a tawen ken adu a panangmulit.

Dua a tawen ken adu a puggaak.

Dua a tawen ken ti maniobram
Iti pudno tapno ti falso ket matagikuam.

Awan bagnos kadagiti rabii
Nga iti sidir ti rikna ket ti manglimlimo

A leddaang. Kukuak daytoy, naminribu
A tinagikuak.

Nagmanto dagiti bannawag a maipasngay
Iti kada bigat dagiti naunday nga aldaw.

Sika ti adda kadagiti panes a dagdagullitek
A karkaragan iti orasion ti ballatek

Tapno dagiti rurog dagiti ukkormo
Ket iti tanemda nga agbanag.

Ditoy, iti pagpumponan dagiti ulpit,

Ditoy ti ukkuag ti baro nga aldaw.

Ita ti rugi ti panangsamira
Kenka ti impaidammo nga ayat.


Julio 12, 2011/
Marikina

A-tres ti Ngatangata

Tawen dagiti tigre ita.

Iti Provident Village
ket ti leyenda:
maysa a baket a kubbo
iti danum nagpalpalama
tapno koma ti waw
maep-epan kadagiti amin
a paidam dagiti tudo.

Saan, awan, kuna
ti nadawatan ket nagkiat
ti langit iti naimatanga
wenno natimud manipud
kadagiti ngudot' bulbulong
wenno ti arasaas ti es-es
a karayan.

Ita ket malabsam dagitoy a litania
iti panagawid manipud
iti sabali a ritual ti pannakaisalakan
wenno panagdawat pammakawan
kadagiti basol
nga iti delubio ket namarkaan.

Saan laeng a sangabaso a danum
inkay malak-am. Lemmesen layus
amin a lua nga iti parkag a daga
ket mangbisibis kalak-aman.

Timudek dagitoy nga estoria
iti panangiturongko iti manibela
iti lagip dagiti maiyan-anud
nga agsapa, babawi, pammakada.


A Solver Agcaoili
Marikina

Dua a Libre a Pannangan Para iti Panagdaliasat

Che Guevarra, agul-ulbodka.

Ken dakayo aminen a lallakay

nga agtaltalanggutang kadagiti diario

ti wayawaya ken mangibagbaga

nga awan libre a pangngaldaw.

Uray daytoy a Fidel Castro

ket nagriro, ita nga agdama.

Ita nga aldaw, iti Sabado a nakullaap ti Oahu

ket ti kari ti napigsa nga angin

manipud iti pagtundaan ti pul-oy

a paset dagiti biagtayo a tagtagipuro,

tinallikudantayo daytoy tagainep

nga ipinget ti panagubra

a pangsulnit iti gastos ti pangngaldaw.

Ta ita, iti 21 ti Noviembre,

maysa a lawas kalpasan

panangikupinmi kadagiti libro

iti panagkakammayat iisiptayo nga Ilokano,

iti 'Olelokami a napan nagteyping

ket idineklarami a dakami

dagiti parairakurak iti puro a rebelion

nga awan ni asinno man mangayat

a mangipusta wenno mangiwarnak

lallalo a mangilawlawag. Isu a nagsasaritakami,

iti baet dagiti panagkibur ti mabisbisinan

a puso iti diskutir no ania ti ili,

no ania a talaga ti nasion nga Ilokano

ken no kasano ti makigerra para kenkuana

daytoy nga ipatpateg, ay-ayaten, musa

daytoy a daga-ti-puso nga am-ammo ti puso

nga awanan labas ngem itan ken nalikmot

maysa a malmaldaang a republikat' rugrugso

nga agingga ita, ita nga aldaw, ditay ammo

no ti baniaga a kinasiudadano

ket iti agtabtabugga a danum

wenno ti dunggiaran a daga

wenno dagiti narasi itan a dokdokumento

a ti dati a pagilian ket imbagana

a pammaneknek kinaasinno:

kas iti daytoy a nasion dagiti manmano,

kas kadagiti mannurat a mangal-allilaw

mangibagbaga a nakasuraten

kadagiti ladladingit dagiti kailian

ngem ti met laeng mannakaiapid

a derrep ti maipakita

wenno poligamoso a frase ti mangibaga

a ti Ilocos ket adda kadagiti bulsada

kas kadagiti mannuratda, agbugbugsot,

di agpampanunot ken asidegen iti tanem

ti pananglipat, sindadaan a pumusay.

Che Guevarra, agul-ulbodka.

Ita, iti Thelma's iti Waipahu,

nakiranudkami iti libre a pangngaldaw

babaen iti sayaat

a milagroso nga inkam nabirokan.

Napankami timmabuno

iti seremonia ti Mahakahi iti baybay,

ket ti sagrado a bato

ket imparipiripna kadakam

dagiti dunor ken bendision

maymaysa ken isu met laeng,

ket iti panagawid

babaen iti freeway manipud laud

ket ti kararag ti panagmakaammo-ditan

a dimi unay ammo ngem malagipmi

manipud iti umuna a letra agingga

iti mismo a balikas ti isusuko

iti no ania ti kabaelan ti revolusion

a mangted iti maysa a pulgada,

maysa a pulgada laeng iti apagapaman,

nga agtunda iti wayawaya

a maaddaan iti libre a pangngaldaw

katinnakunaynay iti gimong

dagiti agsasao iti Ilokano

iti baro a daga.

Ket iti rabii iti Wah Kung

iti H-1 papanurnoran

ket ti diaya para iti libre a pannangan

ti pagayam nga ammona ti agkanta

iti Ilokano dagiti darepdeptayo,

ti duayyana ket kasam-itan

nga ayug a naimdengan

iti nabayagen a panawen.

Ngarud kadakayo a revolusionario

iti walangwalang, aminkayo

ket nagkibaltang: dua a libre

a pannangan ti nakairanudanmi

ita iti kalkalsada nga agtunda

iti agnanayon, ti dalan

a maipapan iti kaibatogan kinawayawaya

ti dalan maipapan iti no kasano ti agayat

iti amin a panawen

ken mangidayyeng kadaytoy

babaen iti daniw

tapno agkantatayo nga ingget sam-it

no ti musika daytoy ket dumteng.

A Solver Agcaoili

Ala Moana Park/Nov 21, 2009

Kaluya

Ken Prescillano Bermudez, Fele Mann, Peter Julian, ken Severino Pablo

Saan a madaeran dagitoy

dagiti antigo a kasaor

a patibong ti laeg a kabusor.

Adda daytoy a kapessat a kaluya

kadagiti balikas a mangil-ilala

nga iti kaano man ket

ni baliwegweg a maramannaniw

dagiti kinaulbod dina matagikua.

Isu nga agyamanak, kapessat

dagiti amin a panagungar

agyamanak kalpasan ti panangsaludsod

kadagiti asiyo, "Mag-ankayo ita?"

Mag-ankayo iti itatakdang

kalpasan ti naunday

pannakaalikuno panangpabus-oy

iti sindikato ti danum

iti pannakikamalalana

iti tuktuknadentayo ita nga alinuno?

Bumatoktayo kadi

aglangoy agtunglab

agdawat iti pammakawan

sakbay ti panaglansad

iti barangabang ti balikas?

Ta pimpiman isuna ken ayat

daytoy a kabusor nga iti aggudenggudeng

a ragsak ket agbaliwangga daytoy

iti balo-a-sibibiag a pus-ong

a sipipiglat, no dadduma agud-udong

nagal-alusan nga ayat

a tedtedda dagiti sabali a ragsak

nga iti apros ket ti agkukutel

a rabrabak ti anangsab.

Narikot ngamin ti pammateg

kadagiti silpo-ti-riro iti Honolulu

kas kadagiti amin a purok

a baliwangga met dagiti arakup

wenno dagiti appupo nga agragut

kadagiti mangiyaw-awan a marmarna

a ti panuli dagiti taengda ket ti tikaw

a kadagiti agmatuon ket masalama.

Ta kasla kamotit a balitungeg daytoy,

kalpasan ti panagani kadagiti katkatawa.

Agtarubong ti kabusor nga agkuriteg

a kadagiti kalgaw dagiti parkag nga isip

ket ti laeng laing a parparawpaw

ti maikarga iti labba wenno kuribot

a tagikukua ti barsanga a pitot.

Wenno dagiti arinunos

dagiti daan a tiempo

a ti kasaor ket mangap-apiras

iti mangamkamalala a piditpidit

nga iti kuaresma ket agkalamri,

ti maitutop iti dumrigi

a no agpagungga ket agikur-it

iti pangngarig a naamnut

para iti bukod laeng a bagi.

A Solver Agcaoili

Manoa/Okt 30, 2009

Sarmay

Agsarmaytayo kalpasan ti bagio

allawig nepnep delubio. Panangpasubli

daytoy iti rusing kadagiti kayo

a binual ti agpulpuligos nga alinuno.

Ken kararag met daytoy

para iti bukod a bagi a marippirippi, kas met

iti sabali a kadagiti nalpay nga abagada piman

ket ti buttuon ti naunday a rabii

iti agbasingbasing nga ili a kari a kari.

Ita ket ti di maungpot-ungpot

a saritaan, baro a damag a tulagantayo

iti ar-aradasenda a sardam ditoy adayo

kas met iti purok a pinanawan

ditoy a pagur-urayan a nakaisadsadan

dagiti gabat nga arapaap ti pakasaritaan.

Mangemkemtayo.

Mangsangi.

Manggemgem.

Manulang.

Iraman ti panagtabbaaw

kas iti panagsakuntip tapno laeng

dumteng ti bugiaw a panangpadisi

kadagiti mangmangkik iti ganggannaet

itan nga ar-araraw.

Parittuoken dagiti susuop

tapno ania man nga ared-ed ti buteng

ket iti apres nga ipasurot.

Mabual dagiti ruot kas

kadagiti amin a naitugkel,

mula man a pagapitan wenno saka

a kadagiti dayo a daga ket ti panagarimpadek

ti danapeg nga agtarindamum.

Sumrek kadagiti dunor ti ut-ot

makasusop kadagiti amin

a nariper a danum, libeg ti amin

a panagipakat iti andur pigsa nakem

tapno iti panagur-uray iti nagabay a turog

ket ti panagbaringkuas iti bungungot.

Wenno batibat.

Kas iti panagbutos iti isu

met laeng nga isu a paspasurot

dagiti amin a panagkuripaspas

gapu iti bisin, saan nga iti kaad-adaw

nga inapuy no di ket iti pabuya

ti kinaranggas, kas iti Wowowee

nga idiay ket isalda ti dayaw gasat

ti pakasaritaan iti kaulpitan a biag

nga iti bigat ken aldaw ket pammatalged

iti pannakakitintinnawar iti gatad

no mano ti abaken iti kada panagrusing

ti nataenganen nga arapaap.

A Solver Agcaoili

Manoa/Okt 29, 2009

Tonite at Maharani

For Lydia Abajo, Julius Soria, and Jeffrey Acido

Those foods confuse me so.

Masadas of what these are

Their names are not within my tongue's

Ability to say, repeat or mispronounce

The lamb chops that are not of God

Not an oblation but an obligation

To please each one to nourish

Each other by our evening laughter

By the generous servings of spices

Not from the Moluccas of colonizers

But from the trade of our warm bodies

Our tortured minds too, or estranged souls

All the sweat of the working class

On this night of our gustatory furlough

We who have come to try to be alive

We who have come to this new land

To talk about how we get out soon

And fast, get out of the murder we do to words

Or our sense of what is true and right.

Here at Maharani Cafe, we celebrate

Just like that. We order the abundant foods

Courtesy of the honoree, one of us

Who take all the good that is us

And it is so. First comes the baked

Bread, like the unleavened one

We dip with the sauce that comes

From the Third World. We smile

A la Third World to the colored servers,

Of course, even as we serve ourselves,

Wait on the whim of supreme bosses

Who do not know any better than us

About what gives in these days of want

In these days of meltdown: emotions we lose

To the mountain air and the rare

Afternoon rainbows that do not come any longer

But hide from us at the Hour of the Miracle,

At three in the downpour when crucifixions

Are repeated all over, again and again

And the colors do not come as they should

But the grey skies with their sorrows reveal

Themselves, their gift of sight a recall of rain

Their offering a pursuit of pain that lasts.

There are four of us tonight at this cafe

Where sadness is our name, laughter too,

In the interstices of silences we can afford

In between blobs of food gobbled up fast.

One of us: he has lived here, but has begun

To sing songs about our terrible people

Who do not know how to tell us their name

Nor write it on dust or sand or sick soil

But just, in the smallest of a shy voice,

Murmur to us what dark lamentation is

When you do not know where or how

To start narrating what we should tell

Or retell what we can reveal to ourselves.

The second, she takes care of the others

Those women who get all the blow

In life as from their betraying lovers

Hard knuckles against soft skin, theirs

And the inferno of words, sharper

Than a sharp dagger or a bolo

Or more certain than a bullet

That pierces through the silence

Of a Fall night in Maui or Ewa Beach.

The third, a raging teacher of memory:

He tells them all what is to be told

Including the sacredness of cuss words

And how you can only say that

To intimates or enemies depending

On which side of grief you are in.

I am the fourth: I write exilic poems.

Like this one, about what we cannot have.

We are all at Maharani Cafe on South King

By the sad University Avenue where elite diners

Whiling away their ennui queue up by the roadside

So they can wait to be seated

Go fuck the night to abort rest.

Remember it is the year of the furlough

And all throughout this land

Are our sweet sweet sorrow for having

Come here so far in order to dream

Of going to Jerusalem to pray fervently

To Rome to plead with dead popes for more saints

So that the litany of names becomes longer

So we have more to turn to in this city

So tourists will come over here to see our faces

So we can all serve them, the pilgrims

Get on with our lives with their tips galore

Or their alien kindness or their hopeful prayers

For us poor citizens of this preying universe

For us who go to Maharani Cafe on King

To taste what it is like to pay up like a king

Pay in dollars from the slave labor we do

So we can get somebody else's life going

To save ourselves from ourselves.

A Solver Agcaoili

Manoa/Oct 27, 2009

Kantada ti Kailokuan 3

Mabatikami nga agmalmalanga.

Iti amin a patiray-ok ket kukuami

Ti katay dagiti panglakayen a tuso

A no mangukop kadagiti kari

Ket kas met iti inda panagkutak

Iti aldaw man a panaggiitlog

Wenno iti oras ti panagpessa.

Adda iti kapitan ti barrio

A kadagiti masungad nga aldaw

Iti panawen ti nalpas a bagio

Ket nagbilang kadagiti garumiad

Tapno kunana, dagitoy, dagitoy

Ti pammaneknek ti panagserbi

A kasta unay, panagpaay iti ili

A kasukat iti panangsaranget

Kadagiti duduogan a mannamay.

Adda idi baket nga iti aldaw

Ket di aglukat iti tawa, nakabalunet

Ta mabuteng a matakaw ti ugaw

Ti maregmeg nga iti ili ket impalimosna.

Kunada nga agarab iti ruot iti kannag

Iti disoras nga agpalpalama ti pus-ong

Ket sagrado nga ayat. Kunada

Nga iti arubayan ket agkaradap,

Agpostura a kas iti dingnguen

A mabisin iti managsaksakbay

A pammigat ket iti imatang

Dagiti bituen ti natimbukel a bulan

Ket uloyanna dagiti linnaaw

A sibibiag, kas iti pananguloyanna

Kadagiti barrio kapitan nga iti bileg

Ket agparammag. Agasem ta ti dunor

Ti pammaneknek ti naimbag a puso

Idinto ta iti sakibot ket ti kaasi

Dagiti umili a mamanmanso?

Saan pay a nagbaliw ti kastoy.

Idiay ilimi a pagayusan dagiti danum

Ti makindidaya a dissuor, maitibnok

Sadiay, iti libeg ti Padsan no saan

A naparkagan, ti rituer ti lua

Dagiti mabalbalatong a kailian:

Dagiti Yapayao iti daya, kadagiti karida

Iti kabambantayan, ti pannakakali

Ti balitok nga urat dagitoy

A kumamang iti lagip ti kaibaan

Wenno ti panagdayaw iti anito

Nga iti adun a kalman ket din

Maik-ikan iti atang. Agasem

Ta siglosiglon ti kastoy a kapay-an

Agasem ta awanen pamilawan

Ti kastoy a pamsaakan dagiti baliwegweg

Nga ima dagiti agarsab iti dudur-asan.

Isu a ti mannamay, agarab daytoy

Iti linnaaw, ngatngatenna ti uggot ti ruot

A balay ti nabileg nga an-annong

Nga ipuyotna kadagiti agam-amangaw.

A Solver Agcaoili

Manoa/Okt 25, 2009