Pannakarunaw ti Panawen iti Baetta

Ken Nasudi, inaudi a tagibi a nabati a nangtartaripato iti bukod a bagi iti baet ti kaawan ti amana iti sidongna tapno agbirok iti sabali a lugar kadagiti pamuspusan tapno agbiagda

Dagiti bulan ket siglosiglo a panagur-uray,

kankanayon, aggurgurigor, di makaidna.

Dua nga awag iti telefono iti maysa nga aldaw

manipud iti adayo a nakaisadsadan

ket di sufisiente a mangburak kadagiti pagel

iti baet dagiti agaddayo nga espasio 

nga ad-adda nga am-ammo babaen iti panaglangan

iti kankanayon a kaaddam iti panagur-uray

iti mapagtalkan a panagkiriring ti telefono

para iti hello, ket kalpasanna ti goodbye

a dimo kayat a baliksen

kas iti panagkitakitmo a sika ti umuna 

a mangibaba iti makina tapno maideklarata

a ti Panawen ket narunaw manen iti nagbaetanta. 

Saan a pudno daytoy, ket dagiti naibukibok a senias

ti panaginkukuna manipud iti biangko

ket isu met laeng nga impostor a mannaniw

nga agikurkur-it kadagiti prosaiko nga asunto

maipapan iti lubong a binukel ti disente, 

nainsiriban a sasao. 

Babaen kadagiti babassit a ramay ti inaudi

a mangiwanwanwan kenka

maipapan iti no ania a bulan ti mangserra

iti garangugong iti baet ti panagpaw-itko

iti balikbayan box a ti naguneg daytoy  

ket dagiti daton a munmunieka ken puripuritak

a sursurat maipapapan iti panagipateg

a linaon dagiti Post-Its tapno ammoyo 

no asinno ti akimbagi kadagiti libro

dagiti katawa ken ti di pumanaw a ladingit

Iparawpawmo nga isarita maipapan

kadagiti eroplano a dumteng iti nasapsapa

kas ngem iti naituding a panagsangladda

kas paset ti pammati ti ubing a kas kenka.

Ngem siempre ti husga: 

iti Paskua awanka

iti Baro a Tawen didaka mabirokan

Iti laksid ti panagpaseggedmi iti kandela

a babaen kadagiti silawda

ket maseggadanmi met dagiti rebentador

a pangpatakias kadagiti dagensen

iti tawen nga iti mabiit ket dumteng. 

Addaka koma iti selebrasion ti familia

ubbaennak nga addaan iliw kas iti iliw

iti amin iti oras a nadanon ti panagsublim. 

Ngem nagbuteng ti inam iti swine flu

ken idineklarana a ti panagbati 

ket grasia ni Apo Dios. 

Diakton makakaan ti burger steak

idiay Jollibee iti airport, protestam,

kas aramid a nakasanayam

iti innem a tawen idinto nga ilablabanmo

ti karbengam a sumabat iti imam

umuna a mangiputipot kadagiti kuttongi

nga imam iti nabannog a tengnged ti amam.

Kadagiti sesiontayo iti Skype ket dagiti kari

a rumbeng a maipatungpal: 

agbalin a nasayaat, nasayaat, iti nagan ti Dios,

agbalin a natakneng. Iramanko dita ti bagik. 

Agbennat dagiti oras no dagiti siglo

ti panaglangan ket marunaw kadagiti minuto. 

Uray dagiti makan iti eroplano, maiservi

nga addaan panagkitakit ket panagbabawi,

saan a naimas ti panagramanmo kadagitoy

a kas iti tagainep ti inaudi nga anak iti burger steak.

Dumtengka, kas wagas ti panangiyeladom iti panawen

iti dua a bulan, ket pabaraem ti pusom iti duog a taeng.

Ngem nairantan ti ipapanaw, kas kinapudno

ket kadagiti adayo a lugar dagiti dardarepdep

agararawka laeng iti pannakabang-ar 

daytay mangmarka iti panaggibus dagiti panaglangan

dagiti rugi ti kaaddam.

A Solver Agcaoili

Marikina/June 2/09

Time Dissolving Between Us

For Nasudi, a daughter left to fend for herself while her father was away looking for ways to scratch out a life elsewhere

The months are centuries of waiting,

constant, feverish, relentless.

Two long distance calls per day

Are not sufficient to break the barriers

Between distant spaces defined by my absence

In your ever-present waiting 

For the dependable phone to ring

A hello, and then a goodbye

You do not want to say

The way you refuse to put down 

The machine first to declare

Another victory of Time dissolving between us.

It is not so, and the seeded signs of pretense

From my own end is the same impostor

Of a poet writing prosaic claims about a world

Made up of decent, wise words.  

With the small fingers of a last born to guide you

Which month is going to close the gap

Between my sending the box with the gifts

Of dolls and dearly written small notes

On Post-Its to mark who owns the books

Of laughter and lingering loneliness

You rattle off the possibilities of airplanes

Coming in earlier than usual as a matter

Of belief. And then of course the verdict:

Christmas you are never around

New Year you are never to be found

While we all light candles with their light

We let the firecrackers drive away the worries

Of the year that comes too soon. 

You could have joined the rest of the family party

To pick me up with my sense of missing everyone

At the appointed time of return.

But the swine flu scared your mother's wits

And declared that staying home is God's grace.

I miss the Jollibee burger steak at the airport,

You protest, as you always do for the last six years

Even as you fight for your right

To be the first to wrap your skinny hand

On your father's tired neck.

At all the Skype sessions are the promises to keep:

You be good, you be good, in God's name,

You will be great. I take that to include myself.

The hours stretch so long when the centuries

Of absence dissolves into minutes. 

Even the airline food, served with hesitation

As well as regret, does not taste as good

As a young daughter's dream of a burger steak.

You land, if only to freeze time, in the two months

That you warm your heart to the old place.

But you are poised to leave, as is the case

And in the faraway places of your dreams

You can only utter the prayer of relief,

The one that comes soon to mark 

The end of absences, the beginnings of presence.

A Solver Agcaoili

Marikina/June 2/09

Dunggiar ti Adipen

Hundreds of Filipinos march through Hong Kong's financial district on Sunday [April 5] to protest a local writer's recent column that the Philippine community has denounced as racist. AP Dispatch, Philippine Star, Apr 6/09

Idi pay, pudno ti balikas,

mannuratka man wenno mannalado

iti sangkapagilian a kinamalas:

nasiontayo dagiti adipen

nga adipentayo dagiti lamlamiong

nga adipentayo dagiti balbalatong

nga adipentayo dagiti amin 

a panagbalangkantis

nga uray dagiti mannaniw 

ket dadaulo dagiti ar-arit. 

Saan nga umdas

ti martsa, panangipukkaw dagiti napaumel

a balikas kadagiti karatula nga ipuligos

nga ipabasa kadagiti amo iti Hong Kong.

Pudno ti kuna ti kaliado nga utek

ti mannurat, isuna a nangipalagip

iti kasasaad. 

Nabayagen daytoy

a pannakaadipen ket itan,

kas iti lohika ti panangsansan

kadagiti amin a pakaisagmakan

agbanag a dumteng ti panawen

a ti kasasaad magustuan.

Nasiontayo dagiti adipen:

adipen iti lengguahe ti sabali

kas ti panangbawbawda

iti utektayo tapno iti kawaw

ket ti salamangka ti santipikado

a demonio, 

isuna a mangiwarwaragawag

iti santelmo a mangyaw-awan

iti santelmo a silpo-ti-riro

kadagiti Tagalog ken Ingles a warnakan 

kadagiti Tagalog ken Ingles a saritaan

kadagiti Tagalog ken Ingles a television

kadagiti Tagalog ken Ingles a musika

kadagiti Tagalog ken Ingles a simbaan

sa iti Tagalog nga utek 

sa iti Tagalog a panagiwanwan ti pagilian. 

Iparit ti ili, di ngamin, ti lengguahe

ti ina a nangpakalma 

kadagiti mabisin nga isip 

iti panaglak-am iti mapespes

a saibbek: agpadara la ketdi

ti di tumbog a gatas

iti darikmat ti gawat

iti kanito ti agngangabit a gasat.

Isu nga iparitda ti bukod a pagsasao

tapno amintayo ket iti ili umadayo

tapno amintayo ket iti Hong Kong

nga agpatagabo

mangisiled kadagiti sinensilio

nga ayat, 

mangiyabay kadagiti darang

ti nalamiis a bannawag

iti panangsurot iti mandar ti amo

iti panangtaripo ti anak ti amo

iti panangikanta iti ayug a mangpaturog

iti ubing a taraken ti agkapuyo a puso:

napipia laeng nga adda taeng 

a dalusan nupay iti pagilian 

ket ti balay a pinanawan:  

pagpipiestaan dagiti bingraw

napipia pay nga adda sao a suroten

ta iti pagilian a naggapuan ket 

ti kari ti padi nga umuna a salakan

ti kari ti presidente a maikadua a salakan

ti kari ti senador a maikatlo a salakan

ti kari ti diputado a maikapat a salakan

ti kari ti governador a maikanem a salakan

ti kari ti mayor a maikapito a salakan 

agingga a malipatan

nga iti Hong Kong ket ti naipalladaw

a tulbek ti pagbaludan. 

Saan a mapaglunit ti dunggiar

ti panaginkukuna.

Pudno ti imbassawang:

a pagiliantayo dagiti babaonen,

dagiti agumbi nga adipen

dagiti manmandaren dagiti napalangguad

nga amo a makaammo ti gatad ti biagtayo

a pagilian dagiti desperado

a no agipaagong iti pagsasao

ti amo ket ti magatadan

a doliar ti pannakaikusbo.

La ket ta irupirtayo a dawaten 

ti kalintegan iti pagilian, 

itan nga awanan panangitantan

iti kimat ti kalintegan

iti lohika ti panangiwanwan:

saan nga iti ipus ti bassawang

wenno aweng daytoy iti walang 

a paggaammo nga ikaliwaweng

nga agturong iti agpagunggan 

a pakpakauna a bariwangwang. 

A Solver Agcaoili

Hon, HI/Apr 5/09

 

Bariwangwang, 1

Dumteng a kas alikuno dagitoy a rikna.

Pananglanglangit amin ket adayo dagiti ulep

Iti saritaan, ti buridek iti ungto ti linia,

Siak iti tengnga dagiti arapaap nga iti maysa 

Nga aldaw ket saanton nga ikabesa

Dagiti mataengan a ramay

Dagiti numero a mail-ila.

Kastoykami nga immadayo.

Asideg kadakami dagiti rikna a makadunggiar,

Masugat uray laeng ti punial ti anil-il

Dagiti ubbing a pinanawan tapno kadagiti bulbuloden

A segundo dagiti panagkikinnablaaw,

Kadagiti man an-anusan a panggedan wenno

Iti agsansaning-i nga uluanan

Ket andingayenda datao

Tapno mabilangmi ti kaipapanan

Daytoy a 'naktisal-it a panagtalapuagaw. 

Sanantek laeng ti kasingin ti banang-es.

Ania ngarud ket ditay met saosao a senador

Wenno durubo a diputado

Tapno koma makurimes dagiti amin

A kabaelan nga ibulsa wenno birkogen

Kas iti isem ti arapaap iti mabigatan a masakbayan

Tapno iti parbangon dagiti panagsagrap iti parabur

Di agulser ti komedor a mangur-uray iti basbas.

Iti kadarrato a maipalapayag ti idadateng ti bagyo

Wenno tudo a mangiyeg layus

Wenno kimat a mangpatubo 

Kadagiti mannagadu a tagainep,

Panunoten a nalaing:

Adda kadi dagiti an-anib iti sagumaymay

Tapno masukal ti kaawan iti sibay dagiti annak

Nga iti agsasaruno a saltek ket agur-uray?

A Solver Agcaoili

Hon, HI/Sept 30/08

Bariwangwang, 1

Dumteng a kas alikuno dagitoy a rikna.

Pananglanglangit amin ket adayo dagiti ulep

Iti saritaan, ti buridek iti ungto ti linia,

Siak iti tengnga dagiti arapaap nga iti maysa 

Nga aldaw ket saanton nga ikabesa

Dagiti mataengan a ramay

Kadagiti numero a mail-ila.

Kastoykami nga immadayo.

Asideg kadakami dagiti rikna a makadunggiar,

Masugat uray laeng ti punial ti anil-il

Dagiti ubbing a pinanawan tapno kadagiti bulbuloden

A segundo dagiti panagkikinnablaaw,

Kadagiti man an-anusan a panggedan wenno

Iti agsansaning-i nga uluanan

Ket andingayenda datao

Tapno mabilangmi ti kaipapanan

Daytoy a 'naktisal-it a panagtalapuagaw. 

Sanantek laeng ti kasingin ti banang-es.

Ania ngarud ket ditay met saosao a senador

Wenno durubo a diputado

Tapno koma makurimes dagiti amin

A kabaelan nga ibulsa wenno birkogen

Kas iti isem ti arapaap iti mabigatan a masakbayan

Tapno iti parbangon dagiti panagsagrap iti parabur

Di agulser ti komedor a mangur-uray iti basbas.

Iti kadarrato a maipalapayag ti idadateng ti bagyo

Wenno tudo a mangiyeg layus

Wenno kimat a mangpatubo kadagiti mannagadu a tagainep,

Panunoten a nalaing:

Adda kadi dagiti an-anib iti sagumaymay

Tapno masukal ti kaawan iti sibay dagiti annak

Nga iti agsasaruno a saltek ket agur-uray?

A Solver Agcaoili

Hon, HI/Sept 30/08

Tallo Gasut a Pisos ti Kasukat ti Anges

JUSTICE FOR EVELYN MILO. This is the cry of her mother, Thelma, who doubts the story peddled by her daughter's recruitment agency that Evelyn jumped to her death in Abu Dhabi. Senate President Manuel Villar, who shouldered the burial expenses, echoes the family’s call for justice. V. Uy, Inquirer.net, August 30/08

Tallo gasut a pisos ti kasukat ti anges

iti lungon a puraw. Dayta ti kuna ti ina,

kakibinna ti saning-i ken ti ikkis ti megaphone.

Iti likudan ket ti agbanbantay a nakamassayag

a darepdep ti idudur-as iti Abu Dhabi

iti bendision ti langis ken doliar

wenno ti amo nga agpagunggan.

Ngem a ta kuna met ti rekruter:

iti ngato a nagtapuak tapno iti distansia

ti kaawan kaasi ket ti pannakaisalbar.

Ania a riweng, ania nga alingget

ania a panagkurri ti aliaw

iti panaginnala ti bangabanga

iti semento a datar? Agluksaw

kadi met dagiti anghel, rugianda 

ti agdung-aw tapno kadagiti karayan

ti lua ket maugasan ti pannakapilaw?

Apay ngamin nga umadayo 

dagiti kas kadatayo

tapno iti karsel dagiti anniniwan

 

ket pabaludtayo kadagiti am-amangaw

dagiti senador nga agiyawid iti nitso

wenno babantot tapno iti koro

dagiti ina nga agsapul iti kinalinteg

ket bumangon ta agmurmuray

dagiti rurog ti pannakapaay?

Tallo gasut ti kasukat ti biag

ti anakko, kuna ti ina

iti baet dagiti saibbek.

Agkuppit ti barukong

agpiangpiang ti langit

kadagitoy nga aldaw

iti agsisipungtuan a panagsangpet

dagiti darepdep a naidasay.

Hustisia ti birokek, saan a lungon.

Kalintegan ti dawatek saan a limos.

Anian a nagkas-ang dagitoy:

iti ballasiw-taaw nga agbirok

iti biag, sadiay met laeng

ti kanibusanan dagiti dardarepdep

a linglingay. Iti sabali a bangir,

agsoltero ti lungon iti suli

agsaksi kadagiti sabali pay 

a pannakaudatal dagiti katay.

A Solver Agcaoili

Hon, HI/ Agosto 30, 2008

 

Repatriado

Jinggoy brings abused OFWs home, By Tarra Quismundo
Philippine Daily Inquirer, First Posted 06:25:00 07/07/2008

MANILA, Philippines—Imelda Marcos—not the former first lady but the OFW—was forced by poverty to leave her home in Nueva Ecija province four months ago to try her luck as a nanny in Dubai.

But verbal beatings and overwork broke her spirit just two months into her stay there, forcing her to run away from her employer and seek refuge at the Philippine mission.